Mậu Thổ: độ dày và độ ẩm thay đổi quan hệ sinh khắc

Mậu thuộc Dương Thổ và thường được gợi bằng núi, nền đất hoặc bờ đê. Những hình ảnh này giúp nhớ chức năng chứa và định vị. Chúng không bảo đảm người mang Nhật chủ Mậu, tức Can ngày làm điểm quy chiếu, sẽ ổn định hay có tính bảo thủ. Điều cần đọc là khối khí Thổ đang ở trạng thái nào.

Trong cách diễn đạt truyền thống, Thổ quá khô có thể táo, quá ướt có thể mất tính nâng đỡ. Vì thế, xét lực Mậu phải đi cùng độ ẩm và nhiệt, không chỉ cộng số chữ Thổ. Đây là quan hệ trong mô hình mệnh lý, không phải phép suy từ đất thật sang số phận con người.

Thìn, Tuất, Sửu, Mùi đều mang hành chính là Thổ nhưng có Tàng Can khác nhau. Thìn và Tuất tàng Mậu; Sửu, Mùi tàng Kỷ. Thìn có nền ẩm, Tuất táo; Sửu hàn thấp, Mùi táo ấm. Khi dùng chúng để xét căn cho Mậu, cần giữ sự khác biệt giữa căn tương ứng trực tiếp và khí cùng hành nâng đỡ.

Hỏa sinh Thổ là một quan hệ khác. Tỵ, Ngọ có môi trường Hỏa và có thể sinh Thổ, nhưng được Hỏa sinh không đồng nghĩa tự động có căn Thổ mạnh. Đồng thời, Tỵ còn tàng Mậu và Ngọ tàng Kỷ. Phải tách lớp Tàng Can khỏi lớp nguồn sinh để không bỏ hoặc tính lặp một chức năng.

Bính, Đinh sinh Mậu. Trong nền lạnh ướt, Hỏa hữu lực có thể vừa sinh vừa làm ấm, giúp trạng thái Thổ thay đổi. Trong nền vốn khô nóng, tiếp tục thêm Hỏa có thể làm tăng táo dù quan hệ sinh vẫn đúng. Bởi vậy, sinh không đồng nghĩa có lợi trong mọi hoàn cảnh.

Mùa xuân, Mộc vượng tạo áp lực khắc Thổ; căn Thổ và Hỏa sinh có thể thay đổi khả năng đứng vững của Mậu. Mùa hạ, Hỏa mạnh dễ khiến Thổ vừa dày vừa khô. Mùa thu, Kim mạnh làm Thổ tiết khí. Mùa đông, Thủy vượng khiến vấn đề lạnh ướt và khả năng chế Thủy cần được xem kỹ.

Những nét mùa ấy giúp xác định chỗ cần kiểm tra. Chúng chưa cho phép nói mọi Mậu mùa đông đều cần một lượng Hỏa như nhau hoặc mọi Mậu mùa hạ đều đã cường.

Mậu sinh Canh, Tân nên Kim nhận khí từ Thổ. Đường tiết này có thể giúp Thổ quá dày có lối ra. Tuy nhiên, nếu Mậu vốn yếu, Kim mạnh có thể làm tiết quá mức. Còn phải xem Kim có lực và có bị Hỏa chế đến mức không nhận được vai trò đang kỳ vọng không.

Giáp, Ất thuộc Mộc khắc Thổ. Khi Mộc quá mạnh so với nền Thổ yếu, quan hệ khắc có thể gây tổn lực. Khi Thổ dày và Mộc có mức thích hợp, có thể xét vai trò Mộc điều tiết và khai thông khí Thổ trong cách đọc truyền thống. Cách đọc không đổi vòng sinh khắc; nó bổ sung điều kiện về tương quan lực. Gọi mọi Mộc là phá Thổ sẽ bỏ mất khả năng điều tiết này.

Mậu khắc Nhâm, Quý, nhưng có quan hệ khắc không có nghĩa luôn đủ khả năng khắc. Thổ có lực có thể đóng vai trò bờ; Thổ yếu gặp Thủy vượng có thể không giữ nổi. Đồng thời, Thủy vừa mức có thể nhuận một nền Thổ khô. Vì thế, cần tách câu hỏi Thủy có ích cho khí hậu khỏi câu hỏi Mậu đủ lực chế Thủy hay không.

Mậu–Quý còn là cặp Thiên Can hợp. Hướng hóa truyền thống là Hỏa, nhưng phải xét thời lệnh, căn và trợ khí Hỏa, các lực cản cùng toàn thế. Chưa đủ điều kiện thì chỉ ghi có hợp hoặc sự ràng buộc cần theo dõi. Không tự xóa quan hệ Thổ–Thủy để thay bằng Hỏa chỉ vì thấy cặp Can.

Một minh họa bộ phận cho Mậu gặp nền Ngọ hoặc Mùi, Hỏa Thổ dày và ít Thủy. Câu hỏi chính là trạng thái táo và đường lưu thông: Kim có thể nhận tiết không, Thủy có lực nhuận không? Thêm Hỏa chỉ vì Hỏa sinh Mậu chưa phải câu trả lời có căn cứ.

Minh họa khác cho Mậu gặp Hợi hoặc Tý, nhưng có Hỏa hữu lực và căn Thổ. Nền mùa lạnh vẫn quan trọng, song không đủ kết luận Mậu tất yếu thành bùn nhão. Hãy viết riêng ba nhận xét về mùa, căn và nguồn, rồi kiểm tra chúng phối hợp thế nào. Cả hai chỉ là ví dụ bộ phận; chúng không xác lập một lá số hoàn chỉnh hay dự báo sự kiện đời sống.